Það, sem nú heitir ýmist bær (t. a. m. Snæfellsbær), hreppur (t. a. m. Bessastaðahreppur), byggð (t. a. m. Vesturbyggð), kaupstaður (t. a. m. Seltjarnarneskaupstaður), þing (Húnaþing vestra), sveit (t. a. m. Eyjafjarðarsveit), hérað (Austur-Hérað, Norður-Hérað), sveitarfélag (t. a. m. Sveitarfélagið Hornafjörður), borg (Reykjavíkurborg) eða sveitarfélagið borg (Sveitarfélagið Árborg), hefur síðan 1986, þegar sýslunefndir voru afnumdar, sömu stöðu í opinberri stjórnsýslu, en áður voru hrepparnir að nokkru á valdi sýslunefndar. Síðan 1989 er ekki munur á héraðssýslu ríkisins, sem áður var ýmist í höndum sýslumanns eða bæjarfógeta, og þá var einnig hætt að hafa tvö heiti á umboðsmönnunum. Því er nú sýslumaður í Reykjavík, en hafði ekki verið lengi. Hér verður athugað, hvernig færi á því í samræmi við skipulagsbreytinguna 1986 að hafa aðeins eitt heiti, hrepp. Það er ekki síður lipurt en sýsluheitið. Hér er um að ræða nöfn stjórnsýslu. Stundum er með sama orði átt jöfnum höndum við stjórnsýsluna, byggðarlagið eða svæðið, en borg, bær eða hreppur fellt úr nafninu. Íbúar Reykjavíkur er þá sama sem íbúar Reykjavíkurborgar, en menn fara ekki á skrifstofu Reykjavíkur, heldur á skrifstofu Reykjavíkurborgar. Á sama hátt er talað um íbúa á Akranesi sem íbúa Akranesbæjar, en þeir njóta ekki þjónustu Akraness, heldur Akranesbæjar. Atvinnustarfsemi í Hafnarfirði merkir atvinnurekstur í umdæmi Hafnarfjarðarkaupstaðar, þar með talin Krýsuvík, sem er alllangt frá bænum. Á þennan hátt verður hins vegar ekki talað um Ísafjörð, Skagafjörð né Hornafjörð, eins og nafngiftir stjórnsýslunnar hafa ráðist þar.

Hefð er að hafa orðin sveit og bær í nafni svæðis, svo sem Mosfellssveit, Saurbær og Kaupangssveit, og hefur ekki þurft að misskilja, en Mosfellshreppur og Saurbæjarhreppur er annað mál.

Það var hefð að kenna stjórnsýsluna við staðinn, þar sem hún átti setur, sem áður fyrr var þingstaðurinn, svo sem Grýtubakkahreppur og Hraungerðishreppur, eða við svæðið, svo sem Fljótshlíðarhreppur og Vopnafjarðarhreppur. Athugum, hvernig færi að hafa hrepp alls staðar í nafninu og hefðinni fylgt í nafngift. Stundum á við að hafa hluta úr örnefni í heitinu, þótt ekki sé hann svæði né sé eða hafi verið stjórnarsetur (Patrekshreppur, Snæfellshreppur, Jökulsárhreppur).

Þótt allir landsmenn skipuðust þannig í hreppa, yrði eftir sem áður talað um borgina Reykjavík, um bæina Seyðisfjörð og Selfoss og um sveitirnar Fljótshlíð og Bárðardal, svo að dæmi séu tekin. Í hreppanafnaskránni hér á eftir verður svæðið (með forsetningu) nefnt, ef þar á annað við en hreppsnafnið.

 

Hreppanafnaskrá

  • Grindavíkurhreppur, nú Grindavíkurkaupstaður. Í Grindavík.
  • Keflavíkurhreppur, nú Reykjanesbær.
  • Sandgerðishreppur eða Miðneshreppur, nú Sandgerðisbær. Í Sandgerði eða á Miðnesi.
  • Hafnarfjarðarhreppur, nú Hafnarfjarðarkaupstaður. Í Hafnarfirði.
  • Garðahreppur, nú Garðabær.
  • Kópavogshreppur, nú Kópavogsbær. Í Kópavogi.
  • Reykjavíkurhreppur, nú Reykjavíkurborg. Í Reykjavík.
  • Seltjarnarneshreppur, nú Seltjarnarneskaupstaður. Á Seltjarnarnesi.
  • Mosfellshreppur, nú Mosfellsbær. Í Mosfellssveit.
  • Akraneshreppur, nú Akraneskaupstaður. Á Akranesi eða á Skaga.
  • Reykholtshreppur, nú Borgarfjarðarsveit.
  • Borgarneshreppur, Borgarhreppur eða Mýrahreppur, nú Borgarbyggð.
  • Snæfellshreppur, nú Snæfellsbær.
  • Eyrarhreppur eða Grundarfjarðarhreppur, nú Eyrarsveit. Í Eyrarsveit.
  • Helgafellshreppur, nú Helgafellssveit. Í Helgafellssveit.
  • Stykkishólmshreppur, nú Stykkishólmsbær. Í Stykkishólmi.
  • Dalahreppur eða Búðardalshreppur, nú Dalabyggð.
  • Patrekshreppur, nú Vesturbyggð.
  • Ísafjarðarhreppur, nú Ísafjarðarbær.
  • Hvammstangahreppur, nú Húnaþing vestra. Í Vestur-Húnavatnssýslu.
  • Blönduóshreppur, nú Blönduósbær. Á Blönduósi.
  • Sauðárkrókshreppur, nú Sveitarfélagið Skagafjörður.
  • Siglufjarðarhreppur, nú Siglufjarðarkaupstaður. Á Siglufirði (um kaupstaðinn).
  • Ólafsfjarðarhreppur, nú Ólafsfjarðarkaupstaður. Í Ólafsfirði.
  • Dalvíkurhreppur, nú Dalvíkurbyggð.
  • Akureyrarhreppur, nú Akureyrarkaupstaður. Á Akureyri.
  • Laugalandshreppur, nú Eyjafjarðarsveit. Í Eyjafirði.
  • Húsavíkurhreppur, nú Húsavíkurkaupstaður. Á Húsavík.
  • Jökulsárhreppur eða Brúaráshreppur, nú Norður-Hérað.
  • Egilsstaðahreppur, nú Austur-Hérað. Á Austur-Héraði.
  • Seyðisfjarðarhreppur, nú Seyðisfjarðarkaupstaður. Á/í Seyðisfirði.
  • Neshreppur, nú Fjarðabyggð.
  • Hafnarhreppur, nú Sveitarfélagið Hornafjörður. Í Austur-Skaftafellssýslu.
  • Vestmannaeyjahreppur, nú Vestmannaeyjabær. Í Vestmannaeyjum.
  • Selfosshreppur, nú Sveitarfélagið Árborg.
  • Þorlákshafnarhreppur, nú Sveitarfélagið Ölfus.
  • Hveragerðishreppur, nú Hveragerðisbær. Í Hveragerði.

Í samræmi við þessi nöfn yrði um hreppstjórnir og hreppsráð að ræða.

Sveitarstjórnarmálum 61 (2001) 2 78-79